Cổng Kết Nối - Glong Electronic

Xin Chào!

Đây là trang đang thử nghiệm và hoàn thiện nội dung, mong các bạn thông cảm

Mọi thắc mắc và góp ý xin gửi về mail: Nglongbs@gmail.com

Xin chân thành cảm ơn!


 
CLB ĐIỆN TỬ
Công khai group · 94 thành viên
Tham gia nhóm
 

PHÂN TÍCH KHỐI NGUỒN CẤP TRƯỚC 5VSB

1. Sơ đồ mạch

Cinque Terre

2. Nguyên lý hoạt động

Phần 1: Kết cấu chính của khối nguồn này là mạch dao động Blocking.

Cinque Terre

- Dòng tải chính của mạch dao động Blocking là đường được tô màu đỏ. Đi qua cuộn dây 1-2 (sơ cấp) của biến áp xung, được đóng mở bằng Transistor Q03, và chạy qua điện trở R001 5Ω/1W xuống mass.

- R001 có tác dụng ổn định nhiệt cho Q03. Tránh hiện tượng dòng tải quá lớn dẫn đến đứt transistor. Điện trở R001 có công suất 1W, do đó nó cũng là một trong những linh kiện có khả năng hư hỏng cao. Nếu đứt R001 thì dòng tải chính sẽ bị hở mạch, gây mất dao động. Không có áp 5VSB

- Các điện trở R002 và R003 có tác dụng phân áp cho Q03 để nó hoạt động được. Do điện trở R002 có giá trị rất lớn, áp đặt lên nó cũng lớn do đó công suất cần thiết lớn theo. Chính vì công suất lớn nên nó toả nhiệt. Những nguồn chạy lâu thường đứt điện trở này. Làm mất nguồn phân áp cho Q3, mạch mất dao động. Không tạo được 5VSB.

- Điện trở R004, C01 và D18 có tác dụng khử các xung do cuộn dây của biến áp xung tạo ra khi mạch đóng cắt đột ngột. Điện trở được mắc nối tiếp với diode là để giảm bớt dòng xả qua diode khi có dòng ngược, còn tụ điện thì có tác dụng xả các nhiễu xoay chiều. Bởi vì mạch hoạt động với điện áp 300V do đó các thành phần bảo vệ này phải có nếu có linh kiện nào trong khối này bị hỏng thì các xung nhiễu sẽ dập ngược lên transistor gây hỏng Transistor Q03. Diode D18 có khả năng hư hỏng cao nhất.

- Cuộn dây 3-4 (sơ cấp) của biến áp xung được quấn ngược chiều với cuộn 1-2 (sơ cấp), để tạo ra điện áp ngược (điện áp tự cảm) khi dòng tải chính tăng cao và được hồi tiếp về chân B của Q3 (đường màu xanh). Điện áp ngược này có tác dụng giảm áp trên cực B của Q3 xuống, khiến cho Q03 ngưng dẫn. Trạng thái này thường được gọi là nghẹt, do đó dao động Blocking còn được gọi là dao động nghẹt.

- Diode D7 và tụ không phân cực mắc nối tiếp có tác dụng khử xung nhiễu do cuộn dây 3-4 gây ra. Ta thấy nó mắc thuận chiều xuống mass là bởi vì xung trên chân số 3 (sơ cấp) của biến áp là xung âm.

- Điện trở R06 được mắc nối tiếp với diode D8 là để giảm bớt dòng ngược tạo ra bởi cuộn 3-4 (sơ cấp), đồng thời D8 còn có tác dụng ngăn dòng một chiều đi vào cuộn dây 3-4. Tụ điện C02 thì có tác dụng cộng hưởng với cuộn dây 3-4 (sơ cấp), điện áp cộng hưởng này được đưa đến cực B của Q03. Xung này có biên độ lớn hơn biên độ điện áp phân cực tại B của Q03 và ngược chiều, do đó nó làm cho Q03 ngưng dẫn gần như ngay tức thì.

- Khi Q03 ngưng dẫn do áp ngược, dòng tải chính sẽ mất đi, điều này khiến cho điện áp ngược cũng mất theo. Cực B của Q03 được phân áp bình thường trở lại. Q03 lại bắt đầu dẫn. Sự dao động này được lặp đi lặp lại. Cuộn dây 1-2 sơ cấp của biến áp xung được đóng/mở một cách tuần hoàn. Từ đó tạo được điện áp ở đầu ra bên thứ cấp.

- Tụ C2 có vai trò quan trọng trong việc tạo tần số dao động. Nếu nó bị rỉ hay hư hỏng sẽ gây sự bất ổn định trong tần số dao động dẫn đến điện áp thứ cấp tuy rằng có nhưng sẽ không ổn định. Thậm chí nếu mất cộng hưởng thì sẽ không có dao động. Gây mất nguồn 5VSB.

Phần 2: Điện áp thứ cấp 5VSB và hồi tiếp đóng/mở Q3

Cinque Terre

- Điện áp thứ cấp 5VSB được ổn định bằng IC TL431.

- Khi điện áp 5VSB ổn định ở 5V hoặc bé hơn 5V thì IC TL431 không dẫn dòng Ika. Opto PC817 không hoạt động. Điều này dẫn đến Q1 bên sơ cấp không được phân cực. Q1 Đóng. Lúc này cực C của Q1 được phân áp theo điện trở R003. Mạch dao động Blocking hoạt động bình thường.

- Khi điện áp 5VSB lớn hơn 5V thì IC TL431 dẫn dòng Ika. Opto PC817 hoạt động. Điều này dẫn đến Q1 bên sơ cấp được phân cực. Q1 Mở. Điều này dẫn đến cực B của Q03 bị phân áp theo Vce của Q1. Q03 sẽ dẫn yếu đi. Dòng tải chính bị giảm, từ trường biến thiên giảm, dẫn đến điện áp cảm ứng bên thứ cấp cũng giảm theo. Điện áp tại 5VSB sẽ giảm trở lại 5V.

- Đây chính là nguyên lý hồi tiếp để điều chỉnh điện áp thứ cấp của mạch nguồn cấp trước. Như vậy nếu 5VSB có điện áp quá 5V thì nguyên nhân có thể do TL431 bị hỏng, Opto không hoạt động, hoặc Q1 bị hư.

- Trường hợp opto PC817 hư theo kiểu chập AK, hoặc Q1 hư chập 2 cực CE, thì dẫn đến Q1 luôn luôn dẫn, điều này gây ra Q03 luôn bị đóng. Mạch mất dao động. Không có nguồn 5VSB.

- Trường hợp TL431 không ổn định được điện áp thì có khả năng điện áp 5VSB cũng sẽ nhảy loạn xạ lên tuỳ vào mức độ hư hỏng của TL431.

- Diode xung D50 cũng là một linh kiện có nguy cơ hư cao vì nó chịu dòng chính cho nhánh 5VSB. Nhưng thông thường con này rất lớn, khó hư. ^^!

- Các linh kiện khác trong phần này đều hoạt động với áp thấp dòng bé nên cực kỳ khó hư. Trừ khi do tác nhân khác ngoài môi trường gây rỉ sét, ẩm ướt dẫn đến chập cháy.

Trên đây là những phân tích mang tính chủ quan của mình. Có thể có sai sót hoặc nhầm lẫn, Mong được thông cảm và góp ý. Mình không đi sâu vào phân tích toán học đối với nguyên lý mạch dao động Blocking, mà chỉ muốn nêu vai trò của từng con linh kiện để người học biết mà nhắm vào để sửa chữa bắt bệnh được nhanh. Hi vọng các bạn có thể dựa vào bài này để tìm ra lỗi và sửa chữa thành công các lỗi do nguồn cấp trước của dòng nguồn ATX này.


Hi vọng sau bài học này các bạn có được chút thu hoạch cho mình.

Cám ơn và hẹn gặp lại!